Dünyada en çok Ar-Ge harcaması yapan 15 ülkenin ortalama Ar-Ge harcamaları %3’tür. Dünyanın ilk 10 ekonomisi içinde yer alan Amerika Birleşik Devletleri, Almanya ve Fransa 2020 Ar- Ge yatırımları hedeflerini %3 olarak belirlemiştir. Finlandiya’nın ve Japonya’nın hedefi 2020 yılı için %4 iken, Çin %2,5 hedefini koymuştur. Avrupa Birliği 2020 yılı için %3 ortalama Ar-Ge yatırım hedefi belirlemiştir.
Ar-Ge yatırımlarının dünya üzerindeki dağılımına baktığımızda; Amerika, Avrupa ve Japonya ekseninde tüm Ar-Ge yatırımlarının %85’nin yapıldığını görüyoruz. Avrupa Birliği Ar-Ge yatırım skorbordu raporuna göre, Ar-Ge yatırımı yapan şirketlerin %35’i ABD şirketleri, %28’ü Avrupa Birliği şirketleri, %22’u Japon şirketleri ve %15’u ise diğer ülke şirketleridir. En çok Ar-Ge yatırımı yapan 18 şirket ABD’den, 15 şirket AB’den ve 13 şirket Japonya’dan gelmektedir.
Ar-Ge’nin en yoğun yapıldığı sektörler sırasıyla; ‘İlaç-biyoteknoloji’, ‘teknoloji, donanım ve ekipman’, ‘otomobil’, ‘yazılım ve bilgisayar hizmetleri’, ‘elektrik ve elektronik ekipmanları’ ve ‘kimya’ sektörleridir. İlaç, ICT ve otomobil, dünya çapında Ar-Ge yatırımlarının yarısından fazlasının oluşturmaktadır.
Dünyadaki gelişmelere paralel olarak Türkiye’de Ar-Ge yatırımları hız kazanmaktadır. Türkiye Ar-Ge harcamaları 2015 yılında %17 artarak 20 milyar 615 milyon TL olarak gerçekleşmiştir (en güncel TUİK rakamları). Ar-Ge harcamalarının Gayri Safi Yurtiçi Hasıla (GSYH) içindeki payı 2015 yılında %1,06’ya ulaşmıştır. Türkiye’de Ar-Ge harcamalarının %50’si özel sektörde, %40’ı yüksek öğretim kurumlarında, %10’u ise kamu sektöründe gerçekleşmektedir. Ar-Ge harcamalarının finansmanına detaylı baktığımızda, Ar-Ge harcamalarının %50’si özel sektör tarafından finanse edilirken, %28 ile kamu, %18 yükseköğretim kurumları, %3 ile yurtiçi diğer kaynaklar ve %1 ise yurtdışı kaynaklar tarafından finanse edilmiştir.
Türkiye Cumhuriyeti Hükümeti 2023 yılına kadar yıllık %3 Ar-Ge harcamaları hedefi belirlemiştir. 2023 yılında dünyanın ilk 10 ekonomisi arasına girme hedefi koyan Türkiye’nin, bu hedefe ulaşılabilmesi için Ar-Ge yatırımlarını artırması gerekecektir.
Son yıllarda Ar-Ge’ye ayrılan kaynakların artırıldığı görülmektedir. Bu artışa rağmen Ar-Ge harcamalarının GSYİH içerisindeki oranı (%1,06) henüz arzu edilen noktaya ulaşamamıştır. GSYARGEH/GSYİH oranının en yüksek olduğu ilk 15 ülkeye baktığımızda, ortalama Ar-Ge harcamalarının %3’lerde olduğunu görmekteyiz.
Dünyadaki gelişmiş ülkelerin Ar-Ge harcamaları dikkatlice incelendiğinde, bu harcamaların 2/3’ünün özel sektör tarafından gerçekleştirildiği görülmektedir. Türkiye’nin Ar-Ge yoğunluğu oranının %3’e ulaşabilmesi için, özel sektörün Ar-Ge harcamalarını önemli bir miktarda artırması gerekecektir. Ulusal Bilim, Teknoloji ve Yenilik Stratejisi raporunda özel sektörün etkinliğinin artırılması ve özel sektörün Ar-Ge harcamalarında lokomotif olması amacı belirtilmektedir. Ülkemizde Ar-Ge’ye verilen önemin her geçen gün arttığı çok açık bir şekilde görülmektedir. Ar-Ge’nin sadece Devletin desteği ile yapılamayacağı, Özel Sektörün de gereken kaynakları ayırması gerektiği, özel sektörümüz tarafından anlaşılmış durumdadır. Her geçen gün sayısı artan Özel Sektör Ar-Ge Merkezi sayısı, bugün 400’e ulaşmıştır. Bu sayının artışında, Ar-Ge Merkezi olmak için gerekli olan Ar-Ge personel sayısının 50’den önce 30’a daha sonra da 15’e düşürülmesinin önemli bir katkısı olduğu söylenebilir. Ülkemizde 125.000 Ar-Ge personeli istihdam edilmekte ve yaklaşık yıllık 20 milyar TL Ar-Ge harcaması yapılmaktadır.
Başbakanlığımızın son açıkladığı ekonomide dönüşüm programı 9 öncelikli planı kapsamaktadır, bunlardan ‘Öncelikli Teknoloji Alanlarında Ticarileştirme’ ve ‘Kamu Alımları Yoluyla Teknoloji Geliştirme ve Yerli Üretim’ başlıkları altında önemli hedefler ve planlar oluşturulmuştur. Öncelikli Teknoloji Alanlarında Ticarileştirme’ planı ile Prototip geliştirme süreçlerini destekleniyor, Araştırma merkezleri özel sektöre açılıyor, Girişimcileri desteklemek için bir fon kuruluyor, Yenilikçi girişimciler için kredi garanti merkezleri kuruluyor, Enerji, sağlık, havacılık ve uzay başta olmak üzere kümelenme çalışmaları destekleniyor.
- DR. Cebrail Taşkın -
Makalenin devamını The Brand Age dergisinde okuyabilirsiniz.